Осуммесечната истрага на американски новинари откри опасен и малку познат систем во транспортната индустрија што би можел да ја загрозува безбедноста на милиони луѓе на патиштата. Во фокусот се таканаречените „камелеонски компании“, транспортни фирми кои го менуваат својот идентитет за да избегнат казни и да продолжат со работа и покрај сериозни прекршоци, пренесува Нова.
Истрагата, која опфатила камионски станици на Флорида и извори во Европа, покажува дека овој модел на работење не е изолиран случај, туку широко распространета практика. Големото истражување е производ на новинарската работа на екипата на култната емисија „60 Minutes“, а беше објавено и на порталот CBS.
Како функционира „бришењето на историјата“
„Камелеонските фирми“ функционираат по едноставен принцип: по низа прекршоци, од лошо одржување на возилата до сериозни несреќи, компанијата се затвора, а потоа се отвора нова под друго име и со нов идентификациски број. На тој начин се брише целосната безбедносна историја.
„Истите возачи, истите камиони, но без никакви прекршоци на хартија, како да почнуваат од нула“, објаснува консултантот за безбедност Роб Карпентер.
Според проценките, меѓу 10 и 20 отсто од околу 700.000 транспортни фирми во САД работат на овој начин.
Голем ризик на патиштата
Последиците се сериозни. Само во 2024 година повеќе од 5.300 луѓе загинале во несреќи во кои учествувале камиони. Податоците покажуваат дека фирмите кои го користат овој модел имаат дури четирипати поголема веројатност да предизвикаат сообраќајни несреќи.
Прекршоците вклучуваат:
- Прекумерно работно време на возачите
- Лошо одржување на возилата
- Злоупотреба на алкохол и дроги
- Фалсификување податоци
„Супер Его Холдинг“ како пример за системот
Во рамки на истрагата особено се издвојува компанијата „Супер Его Холдинг“, која работи во САД, но има врски со Србија и Европа. Според податоците на регулаторите и поранешни вработени, оваа мрежа на компании претставува еден од најпознатите примери на „камелеонскиот модел“. Во последните две години биле забележани речиси 15.000 прекршоци и околу 500 несреќи поврзани со фирми од оваа мрежа.
Компанијата во моментов е под федерална истрага и се соочува со колективна тужба од возачи. Сведоштва на возачи и укажувачи. Возачите тврдат дека биле изложени на сериозни притисоци и злоупотреби.
„Не им е грижа за безбедноста, само за парите“, рекол еден од возачите кој работел за оваа мрежа.
Според нивните наводи:
- Возењата траеле и до 18 часа дневно
- Документите за заработката биле фалсификувани
- Дел од парите систематски бил задржуван
- Возачите често останувале без заработка
Укажувач од Европа тврди дека вработените биле обучувани максимално да „извлекуваат пари“ од возачите.
Дополнителни контроверзии од Србија
Компанијата „Супер Его Холдинг“ и претходно била предмет на медиумски извештаи во Србија, каде поранешни вработени изнесувале обвинувања за експлоатација на работници, манипулација со договори и нагол раст на фирмата.
Одделни извори споменувале и можни политички врски, но тие тврдења не се потврдени со официјални докази. Она што е документирано е постоењето на мрежа од поврзани фирми кои по потреба се отвораат и затвораат, што се совпаѓа со моделот на „камелеонски компании“ опишан во американската истрага.
И Nova.rs пишуваше за работењето на „Суперего“, и тоа во мај 2025 година. Тогаш беа актуелни шпекулациите дека Вучиќ се обидел да влезе на настан за собирање средства за кандидатурата за гувернер на Бајрон Доналдс, кој се одржувал во Мар-а-Лаго. „Супер Его Холдинг“, која многумина ја поврзуваат со СНС и Вучиќ, според некои тврдења, била купувач на таа покана на која наводно се наоѓало и лажното име „Алекс Вучи“. Сето ова и натаму е во доменот на шпекулации. Она што е точно е дека споменатата фирма зад себе има бројни контроверзии.
За нив за нашиот медиум зборуваше инсајдер вработен во компанијата, а и самиот „Суперего“ се огласи во врска со овие тврдења. Систем што властите тешко го контролираат
Американските власти се соочуваат со голем предизвик: само околу 350 инспектори надгледуваат дури 700.000 транспортни фирми.
„Мораме да спречиме вакви фирми воопшто да влезат во системот“, порачуваат од надлежната агенција. Најавени се реформи и заострување на контролата, но експертите предупредуваат дека ќе биде потребно време за да се реши проблемот.
Безбедност или профит
Оваа истрага открива длабок проблем во транспортната индустрија, каде профитот често има предност пред безбедноста. Додека компаниите брзо се трансформираат и продолжуваат со работа под нови имиња, возачите, но и милиони граѓани кои ги делат патиштата со нив, остануваат изложени на ризик.
Како што предупредуваат експертите, без системски промени, ваквиот модел на работење би можел и понатаму да ја загрозува безбедноста и да однесува нови животи.