Европската Унија ја забрзува потрагата по сопствени извори на критични минерални суровини, а новите инвестиции во Финска, Шведска и Германија покажуваат колку капитал е потребен за развој на современото рударство. Проект за литиум вреден две милијарди евра во Германија, дополнителни 200 милиони евра за финскиот „Келибер“ и нови вложувања во геолошки истражувања се дел од европските напори за намалување на зависноста од увоз. За Македонија, која подготвува нови закони за рударство и геологија, овие примери отвораат конкретно прашање: дали промените во регулативата ќе создадат услови за нов инвестициски циклус во домашната рударска индустрија?
Месецов Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини ги претстави предлог-законите за рударство и геологија на јавна расправа во Стопанската комора. Меѓу најавените решенија се дигитализација на геолошките информации, подобрување на административните постапки и воведување механизми за поддршка на стратешки проекти. Предвидени се и финансиски гаранции што би ги покривале целосните трошоци за санација и рекултивација на рударските простори. Останува да се види како овие решенија ќе бидат уредени во конечните законски текстови и колку ќе ја променат досегашната практика.
Во меѓувреме, европската политика за минерални суровини веќе добива конкретни инвестициски размери. Со Европскиот акт за критични суровини, усвоен во 2024 година, Унијата постави цел до 2030 година да развие капацитети за домашна експлоатација што ќе можат да обезбедат најмалку 10 отсто од годишната потрошувачка на стратешки суровини. За преработката е поставена одредница од 40 отсто, а за рециклирањето од 25 отсто. Овие цели се поврзани со потребите на европската автомобилска индустрија, производството на батерии и електроенергетската инфраструктура, за кои сигурното снабдување со минерали станува сè поважно.
Финска е меѓу земјите што веќе вложуваат во вакви производствени капацитети. Во мај 2026 година финската влада објави дополнително финансирање од 200 милиони евра за проектот „Келибер“, кој опфаќа експлоатација на литиум и негова преработка во литиум хидроксид. Од предвидените средства, 40 милиони евра се државно капитално вложување преку компанијата „Финиш минералс груп“, додека преостанатиот износ го обезбедува другиот акционер, „Сибање-Стилвотер“. По завршувањето на проектот, планираниот годишен капацитет на рафинеријата во Кокола изнесува 15.000 тони литиум хидроксид, кој се користи во производството на батерии.
Финскиот пристап е интересен поради поврзувањето на рударството со преработувачката индустрија. Со изградбата на капацитети за добивање литиум хидроксид, земјата настојува да задржи поголем дел од производствената вредност на домашниот пазар. Таквиот модел бара значителни вложувања, но создава можности за развој на специјализирани индустриски услуги и нови производствени активности. За Македонија, ова е релевантно прашање при разгледувањето на идните инвестиции во металични минерални суровини, особено таму каде што дополнителната преработка би била технички и економски оправдана.